تهران؛ محور معادلات امنیتی غرب آسیا

اشکان ممبینی، کارشناس مسائل بین‌الملل در گفت‌وگو با ایکنا گفت: سخنگویان وزارت خارجه ایران و قطر سفر فردای شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، به تهران را تأیید کرده‌اند. این سفر را نباید یک رویداد دیپلماتیک روتین دانست؛ بلکه باید آن را در بستر گسترده‌تر تحولات منطقه و بازآرایی معادلات امنیتی غرب آسیا خواند.

 

وی تشریح کرد: در هفته‌های اخیر شاهد افزایش چشم‌گیر تماس‌های دیپلماتیک قطر با طرف‌های ایرانی بوده‌ایم؛ از رایزنی‌های تلفنی نخست‌وزیر قطر با وزرای خارجه ایران و عمان گرفته تا هماهنگی‌های پیشین میان دوحه، ریاض و آنکارا درباره کاهش تنش در منطقه. قطر که پیش‌تر نیز نقش میانجی میان ایران و آمریکا را ایفا کرده، اکنون با سفر مستقیم بالاترین مقام دیپلماتیک خود به تهران، وارد فاز فشرده‌تر و مستقیم‌تری از این میانجی‌گری شده است. این روند نشان می‌دهد کشورهای منطقه، به‌ ویژه اعضای شورای همکاری خلیج فارس، ترجیح می‌دهند مسیر حل‌وفصل بحران‌ها را از طریق کانال‌های دیپلماتیک بومی و منطقه‌ای دنبال کنند.

 

این کارشناس مسائل بین‌الملل با بیان اینکه تهران؛ کانون تصمیم‌سازی امنیتی منطقه است، تصریح کرد: نکته درخور توجه، تراکم و تداوم سفرهای مقامات ارشد منطقه‌ای به تهران در ماه‌های اخیر است. این الگو به‌ روشنی نشان می‌دهد که هیچ تفاهم پایدار درباره امنیت خلیج فارس، تنگه هرمز و به‌ طور کلی معماری امنیتی غرب آسیا، بدون در نظر گرفتن جایگاه و نقش ایران شکل نخواهد گرفت. جمهوری اسلامی ایران، با وجود فشارهای بین‌المللی و بحران‌های اخیر، همچنان به‌عنوان بازیگری کلیدی و غیرقابل‌دور زدن در معادلات امنیتی منطقه شناخته می‌شود؛ واقعیتی که رفت‌وآمد پیاپی هیئت‌های دیپلماتیک به تهران، آن را به‌ طور عینی به نمایش می‌گذارد.

 

وی تصریح کرد: براساس گزارش‌ها، در کنار بحث تحولات منطقه، موضوع روابط دوجانبه تهران-دوحه نیز در دستور کار این سفر قرار دارد. این نکته اهمیت دارد چون نشان می‌دهد قطر صرفاً در نقش یک میانجی بی‌طرف ظاهر نمی‌شود، بلکه هم‌زمان به‌دنبال تعمیق مناسبات راهبردی و اقتصادی خود با ایران نیز هست؛ رویکردی که می‌تواند الگویی برای سایر کشورهای منطقه باشد.

 

ممبینی یادآور شد: سفر نخست‌وزیر قطر به تهران را باید در امتداد مجموعه‌ای از تحرکات دیپلماتیک منطقه‌ای ارزیابی کرد که هدف مشترک آن‌ها جلوگیری از تشدید تنش و تثبیت ثبات در غرب آسیاست. این سفر، در عین حال، بار دیگر این واقعیت را برجسته می‌کند که تهران، فارغ از فراز و فرودهای سیاسی و امنیتی اخیر، همچنان در قلب تحولات و تصمیم‌سازی‌های امنیتی منطقه قرار دارد؛ جایگاهی که هر گونه راه‌حل پایدار برای بحران‌های منطقه‌ای، ناگزیر باید آن را به رسمیت بشناسد.